Сый бу җыдо Йинпан (щянзэди Масанчын) щёнҗуон? Данпа, бу җыдо җыгә дифонди хуэйзўҗынму литу мәюди. Сый зэ ба җыгә дифон мә җянгуә, та яндин зу ба Йинпан щёнҗуон тингуәлэ.
Масанчын щёнҗуон – җысы Кордай районди Җямбыл областьшонди йигә да хуэйзў дифон. Җиннян та зу җешон 142 нянли. Суанхалэ, җыще няндэди туни, 1878 няншон, Быйёнхў зыҗи да Җунгуә лингуәлэди нэ санчян лохуэйхуэйму щюгэли щянзэди Масанчын щёнҗуонли. 142 нян литу ба җыгә җүнмый дифонди минзы гэбянли җи хуэй. Ба та е җёгуә Каракунуз, е җёгуә Николаевское. Кәсы бындиди хуэйзўжынму до җиргәди жызы ба Масанчын щёнҗуон хан щинэди җёди Йинпан. Җинтян Масачын щёнокруг литу җўди 18 чян дуә җынму. Чўгуә хуэйзўжынму җытар хан җўди шысангә заён минзў дэбёму – җысы хасах, вурус, хырхыз, уйгур, харачяй, балкар, узбек зэ данлинди. Таму, зущён йи да җязы жын йиён, йидани зý хуәдини, шонлёнди бан даҗун сычиндини, щёнходи гуә гуонйидини. Масанчын щёнҗуон тэ хокан. Тади туанйүанни дусы лю тандо. Йилю җүнмый сан ба җыгә сыфон – сыҗынди куанда щён да лёнхани чүанчўдини, зу йинви җыгә Йинпанни бу гуа ломохуон фын, щятян лён, дунтян нанхуә. Бындиди җынму ба җыгә чинщю сан нэдихын. Щятян йи долэ, мый йиҗязы җуонҗяханму зэ җәр лонлэни, щехуанлэни, кан зыҗанди җүнмый дэ фуҗүлэни. Җытарди чисый ю ганҗин, ю щинщүан. Санщяниди да хәни, щё хәни, чүанни чинлёнлёрди фи тонди, җё мый йигә жын канҗян щинни ду футанни, лёнхуәни. Линйирди йи – эршы нян литу ба Йинпан щёнҗуон щюгэди ду жынбудыйли. Җытарди жынму җўди куанҗан, лёнхуә фонзы. Щятянни, мый йиҗязыди йүанзыни заёнди цэфу җонди люйинйинди. Бу саланди жынму ду гуәди хо гуонйин. Җәр е мәю чёчидигә са, йинцысы җытар җўди жынму дусы гынгý-йилэди җуонҗяхан. Таму ба җун җуонҗяди чёдо зэмусы ба дитўди хочў җыдоди ходихын. Зу да җыгәшон жынму да вулохади цэфушон дый го чынгундини.
Щянзэ җыгә да щённи ю бинйүанни, ю лёнгә лёнхуә вавайүанни, ю сангә щүәтонни, ю Масачын минтонди бәвугуанни (музей). Канлэни, Йинпанниди жынму ба гәҗяди щёнҗуон щинэ, таму ба чиннэ дифонди лисы, куйчын дэ щёнщү щищёнди каншудини. Ба хуэйзўжынмуди җыгә юмин щёнҗуон, ба тади хокан зэмусы чинщю, ба тади җүнмый зохуа щеҗя дэ сыҗяму е щегуә, чонҗязыму е чонгуә. Вынщүәҗяму дэ зуәчүзыҗяму зуәзоли бушо Йинпан либянди чёмё сывын дэ вуэрди шутин чүзы. Вә җиргә чин йиче нянҗяму лян хырхыз минжын сыҗя Я. Шывазыди, лян юминди сыҗя Х. Лаахуновди зэмусы лян М. Җинлировди җигә Йинпан либян сывын жыншыйихар.
ВӘДИ ЗЎГУЙ
Җир вә кә до Йинпанли
– Вәди Зўгуй,
Щин да куни тёдини,
Щён вончў фи.
Канҗян ни, щён дашын хан:
– Хома, Йинпан!
– Җыма, вә кә хуэйлэли,
Щён ба ни җян!
Фуфур, цоцор жындыйли
– Ги вә ё ту.
Вәди щин до тяншонли,
Зущён жәту.
Доли җәр, вә бу зуә чә,
Бущин нэ лон.
Гәло-гуэҗүәр ю жищён,
Задый нын вон?
Җыгә лўшон вә зули,
Тянтян – җи хуэй.
Вә танвонли еели,
Дищүн, зымый.
Җыгә хәни щизорли,
Лоли сў йүр.
Зэ та гынчян вә тинли
Чунтянди чүр.
Салуә танни вә поли,
Җюли хун хуа.
Вә лян пын-ю щинэли
Кэчур, зохуа.
Чунхуар ги сый дуангини,
Вәму җыдо,
Кәсы ляншу мә янчуан,
Вә е мә фә.
Фанчон зэ вә мянчянни
Вәди Зўгуй.
Щинни җизо щёнкэли,
Вә куэ зу хуэй.
М. Җинлиров.