Мый йи зў жынжынди шынцуншон йидин ю йиҗер хын щяннянди, тәбеди зэмусы бәщинди лисыни. Ба нэгә хуондан-вуҗиди лисы тэ бу хо ще, бу хо фә зэмусы бу хо пәщё. Йинцы тэ нан ги хын дуәди вынти ги хуэйда. Ту-йилэ, зэ куәщүә янҗюшон тэ нан зоҗян сыйүнди цэлё, ди-эрлэ, кучуан вынщүәшон фәфужын ви бохў мыйганщүә җинчон гэбян минзўди җищённи, ди-санлэ, жынжын зыҗи тэ щён ганкуэ бигуә нэгә винан лисы.
Вәму хуэйзўжын е ю җымуҗяди куннан лисыни. Вә зэ җы йипян вынҗоншон фәди йиҗер лисысы зэ Йинпан пинлёншон йүхади сычин. Та до Жун-Я хуэйзў туантишон ю бавэди гуанщини. Җы йиҗер куннан лисысы йибанбый нян йичян зэ Җунгуәди хуэйзужынди тушон йүхади хын бәщинди чинкуон.
Нэгә сыҗян Җунгуәди гәён минзў: ханзў, хуэйзў, визў, зонзў, мёзў дэ з.д., ви зы-ю лян чинчоди җыдў җын җынҗандилэ. Мый йи ви жын ду җыдо Тэпин тян гуә сыҗянди чийини (1850-1864 нн.). Җы йиҗер лисы зусы Чинчодэди зуй худи сыҗянди луәҗуә. Мый йигә чодэ, заму ду жыдони, йидин зо гэёнди банфа бохў зыҗиди хуончони. Зу ви нэгә Чин хуончо зуй худи сыҗян ба йичеди лилён заншон е вонха ня минжын бу щён җочў ло лўфу гуә гуонйинди чийили.
Чин хуончо сыжянди зуй худи йигә чийи зусы хуэмин ночелэди чийи. Бохў чоди биншыму ба җыгә чийи, дуан зущён цэ фәгуәчиди данлинди чийи йиён, сыйүн зуй нин, зуй дэ зэмусы зуй вужынчинди ганбан няхачили. Зэ вынҗоншон вә бу тифә лисыҗя щехади бу дуәди янҗю цэлё. Зэ вынҗоншон вә дуан щён фә зыҗи до Йинпан пинлён җуондо щинҗунди чин җүәвуни. Җысы вәди жә щин тонхади чин нянлуй… Җысы вәди тындун… Җысы вәди гў пәфан…
Йинпан пинлён, зэ кан Жунгуәди дили, зэ Хуэйзў зыҗы чү җунниди Вуҗун щё чүди Чинтунщя щянди Хәлансанди щяку җунбярни. Зэ халэ, җыгә дифон зэ Хуонхә бянниди хуонтў санпян җунҗянни. Җыгә санпянди дин годи дифон зусы Аласан (3556 м.). Йинпан пинлёнди дунбянсы Шэньси сынфын. Тади нанбянсы Нэмын сынфын. Зэ щя шынхади кунгў пинлёнди дитў (чугуә быйбонгә) зусы Гансў сынфын.
Вәмуди лющин туанти – Ма Пин (җёшу), Янь Ванбао (җёшу) Хаваза Ф. (җёншы), Исмаева Р. (җёншы), Щё Вон (шыҗынҗү), чичәфу зэмусы вә – җунву цун Цинтун щяку чишын нансуахади чо җыгә бими дифонни. Йидин, вәму җыдоди бу цуә, җыҗе, җяндан зэмусы хын куэ нан фә до Йинпан пинлёншон. Җе фә, зу лющинди дифон мәю дуан лў… Фә шыхуа, вәму лозо зу ба ю вищүанди лў җыдодилэ. Гуонсы лўшон җянхади данщүан зунсы җё жә щин зэ хуэни ехуан тёли бусы йи цы. Вәмуди чичә йисыр во сан лёншон нин зынди падини, йисыр йигўр фын йиён да го лёншон вонха ту зэха фидини, йисыр хуонтў го йүан лў зу чынха йитё җён нын гуәчиди щё зый доли. Юйихуэй чичә, дансы да чуонхў вон вэмян кан, зу щён да лўшон щён хуа хачи зэмусы де нэканни. Хан юди дифоншон луйхалэди шыту дуй зу ба чичә чүан дончўли… Чичә шыҗи зо банфа, до лўди кә цун зо беди нын гуәчиди лўфуни. Дуан зусы кэчәжынди җичёди йинцышон вәму йигә щёсыди йиху до нансуанхади дифоншонли…
Вәму да чичәшон ганкуэ тёхалэ, чон сыҗян йи жын ду бу чў шын, йигә бу гуан йигә, йигә канбуҗян йигә җонҗон-бэбэди дуйчў чянмянди го-диди санчү вондини. Мый йигә жынди щинни, йидин, җуонбухади чин җүәву ба мый йигә хоми гәлор ду җан няндини. Җыйиҗыр ту литу са йисы җынҗынди ду мәюди, йинцы сыщён ба ходуәди нынгу чүан җуанги чин җүәвули. Зу да җыгәшон вәму чон сыҗян чүан канбуҗян бонгәрниди сысый. Җыйиҗыр мый йигә жынди бонгәрни зэ сыйду мәюди. Йинцы чянмян ман шанчўлэ щүанмёди Йинпан пинлён! Зу җыгә сыхур туанйүар – йида эрлан, зу ю Ни дэ Йинпан пинлён…
Җуви ямир-дунҗинди, чон сыҗян бу чў дадун җыгә чигуэ җиҗинди шынчи, дунзуә зэмусы вэ лэди щёндун. Гуон хуэйниди жә щин дашын, дашын, дашын тёдини. Юди сыҗян җүәмуди, щин тёди шын нын ба туанйүар чүан җуон ман. Зы хэпа тади щёншын мынгәр, зущён шулюдан, задё… Бу ю зыҗи жә щин җүәмуди, Йинпан пинлёнсы мә бян-янди кунҗянниди йигә тәбе щё щинщин. Хын җи чян нян зочян да тяншон дедо җыгә дифоншонди йикуэ кунҗян вути. Зу да җыгәшон Йинпан пинлён дифон бу щён туанйүарди йи нян канбутуди шынсани бу годи санҗянзы, сан щяку зэмусы санпян.
Зэ җыгә хуонву-жын-янди дифоншон, йиму лёҗян ду нын канчўлэ, цомё бу щён пан гын, финёр бу ган дян вә, дунву бу щён лэ зэмусы чунчун-лала бу щён то дун. Гуон щилин-гәлади шыту куон, зущён жокан туанйүанди җўжынму, ба җувиди санку бохўдини, бу җё хуонтў луйди сандё. Зэ халэ сан фын бу щён щехуан, вә-ё дадун җын җиҗин, зэ мянчян йисыр-йисыр дебандини. Мынжан йи щё чүн финёр хуанхуанди да йинанзы бў чў шынди фишон гуәчи, дуан зущён туту-мәмә чо ху гуасу Йинпан пинлёнди, цондо йүанчўрди йигә санку литули.
Бу ю зыҗи щин җүәмуди мучин-зохуа зэ мә щинҗин чон җян җыгә димяншонди йипян кў гәлор, тэ щён ганкуэ пинди шандё зэмусы зуәлё йидакуэ хуонту пинмян. Йинцы җытар жын щёме жынлё! Чин чоди биншы щёме хуэйзўли… Җюсы! Санщя хан дэ щёдини… Зунсы та җыншы хан мә вондё ба нэгә сынза, хэпа зэмусы куннан нянщян. Җызу бан бый нян гуәли да нэгә вакў сыҗян. Зу зэ жытар жын дэдўди җәза жынли, мә щитын хуә щин, ду мә сыщён, тади щегуан литу е тонди хун ще. Чин чоди биншы ба хын җи чян жын дуан щён сынку зэдёли. Чин чо җынчүанди вонщёнсы җё хуэйзў зэ бу фачин, зуә мё зэмусы чў чин ер.
Йибанбый нян йичян шанщиди хуэйзў цун ло җя, гуйҗун Шанщи сын, подо җытар бынвон цон туди цў гәлолэли. Лохан, лопәзы, нажын, нүжын, вава зэ җытар то хуә мин лэли. Гуонсы тамуди мин дэгэ кў, йинцы чинчо бу йүанйин җё таму зэ җытар пан гын. Чин чоди мусуансы, җё таму зэ бу нын хуә зэ җыгә дун-яшон, җян жә тэён зэмусы бынвон жынжынди щё йүнчи. Да жыгәшон җы йипан хуэйзў зэ мәю щивон хуәди вонщён.
Чин чоди биншы ба то хуә минлэди йигә жын ду мә вон, бондо машон, ладо җыгә дў лёншон, динлё сы зуй бу җён хуәди җәзали. Чин чо бу хуэй тынчон пинмин, бу хуэй дуан зы-ю, йинцы та җёндисы сыщин мин. Зу ви нэгә та җё хуәщин йидин сы җюйини. Нин шу жуа куэ доди ба сы чян наннү, лошоди мин ёдёли. Ще сысыр җуан хунсый ще хә, зэ санкуни чон тон, җянҗян чынха йи да җён, ба щяку ду сын хун… Данпа, зу ви нэгә мый йинян кэчўнзы җытар шон чянди хун дизор ба щяку зу шан нянли. Җысы щяку ги шәдёди җи чян хуэйзўжын дэ щёдини, җищён җыншы шәхэтидини зэмусы ги щянзэди жынжын тищён зыҗиди лисыдини.
Вуҗин сыйду зобужян тамуди фындуй, йинцы сыйду мә ган ба шәхэтиди шынти вон чин мучин хуон тў литу сун. Туанйүанди жынжын ё зунху чинчо җынчүанди фынфуни, йинцы сыйду мәщин е фидо җы сычян мэтиди җунҗянни. Гуон щясан фын мә хэпа, вишыму канбугуә нянди йимяр, туту-мәмәди җянҗян ба туанйүанди хуон тў гуади вон мэтимушон санли. Вуҗин та йүанмыр-җоён хан ба хуонтў вон шандёди шәхэтимушон гуадини, йинцы тэ бу щён җё щүә-йү ба таму щянчўлэ. Зу җыйиҗыр щясан фын, зущён сўчон йиён, лади кў йин, фа да юцуди, зэ туанйүар җуанди җокан зыҗи щүанхади сычян фын дуйдини.
Да җы йиҗер лисышон вәму йидин нын канчўлэ Чин чоди зуй дэди, зуй цанкуди зэмусы зуй вужынчинди ганбан. Зу ви тади нэгә дэдў ганбан Җунгуә минжын зыху ба тади чо чүан дабэли. Тади вифыншон минжын зуәзоли гә минзў тэнэди Җунгуә Минжын Гунхәгуәли. Зэ вынҗоншон фә җы йиҗер лисыди йисысы, вә тэ бу щён җё щянзэди нянчин жын вондё, замуҗя вәмуди хубый ви вәмуди «җинтян» дэ Чин чо нин шә бу ван җынҗанли. Ви замуди чинкуон чян-ван жынжын ба хуә мин мә щитын чүан җүчўчили. Вәму ванжан бу нын вон таму!
Чиндунщя. Пинлён. Йинпан.
Җуви чон ямир-дунҗин,
Мәю са щиндун,
Дуан щён димян чүан сыҗин,
Тэ чүәдуан хуәдун.
Бу ю зыҗи щин сыщён,
Җыгә гў җунщин
Җынсы куанда эрлан җён
Вондёди щинщин.
Цомё мә щинҗин тэ ту,
Бу шан хуон тў сан.
Щилин-гәлади шыту
Җокан гў туанйүан.
Йичүн финёр җя хуонмон
Ван йүан фигуәчи,
Җян шын зэ гого тяшон
Җянҗян луә тинщи.
Майисо, бу җуан вугў,
Щёлўшон ху по,
Кәнын, чўмын мили лў,
Дунчи зо хуэй до.
Жә щин зэ хуэйни далуә,
Җоҗи дашын тё,
Чүан шубучў гуэ җянмә,
Тэ хэпа задё.
Җюсы! Пинлён хан дэ щё,
Куэ йибанбый нян,
Зунсы җынҗын мә вондё
Ба сынза нянщян.
Җытар… жын диҗян жынлё,
Мә щитын хуә щин,
Зэ бу җё җян тэёнлё,
Мә лющя хуә мин.
Җытар… Чинчо фа фынлё,
Бу жын гуй жынчин.
Дуан лян гын цан хуэминлё,
Зэ бу җё фачин.
Боҗўҗя бу жын пинмин,
Бу хуэй дуан зы-ю,
Та җёндисы сыщин мин,
Җё хуәщин сы җю.
Да туанйүан, гә хон, гә гэ,
Мә вын ю са цуә,
Бондо машон, ла шонлэ,
Җён сы, бу җён хуә.
Сы чян биншы жуа гон до,
Мә фон да нин шу,
Нан, нү, ло, шо… ду мә жо,
Җё гуйщя, кан ту.
Хун ще лю пинлён җянҗян,
Тондо шын щяку,
Дуан па җё йиче канҗян,
Сындо ди литу.
Зу да нэгә дэ сыҗян
Зэ пинлён җуви
Чянван хун дизор чунтян
Җищён шәхэти.
Мынжан… санфын луә хухуэй,
Зэ туанйүан хуа щин,
Цуан мәҗиходи тў дуй,
Ла ножын кў йин.
Кәнын, тянщян до пинлён
Ги вонжын шон фын,
Чито Җонгуди йүанлён
Чян дун-яди жын.
Гуонсы… жынжын мә җищён,
Сыхур җён фигуә,
Зэ мәщин җиндун сыщён,
Па щин дый луәҗүә.
Йицын жын гын йицын хуә,
Чүанпин бу гунщян,
Вангуә лў да җытар гуә,
Мон мын эр, би нян.
Шысыр И., Минзў куәщүә йүан.