Җинтян йида шыҗешон пёлён щян хуар чүан ду кэфан. Вуҗинсы гуйҗун фунүди җүнмый җежы. До мый йигә жыншон – нанжыншон, нүжыншон, ложыншон, щёхэзышон – җы йитян ю бавэди шын йисыни. Заму ду җыдони, дансы җыгә хуахун дун-яшон мәю җы йицын җүнмый жынзў, щё димяр вилё чон сыҗян җуан зэ куанда эрланни. Вәму йиче шу нэдо щиншон жәчин гунщи вәмуди чин жынму.
Зэ җы йипян щё вынҗоншон вәму йищин щён җищён янҗюгуә хуэйзў вынминди йиви щянлён нүжынни. Вәму җыдо, тади щинщён либян нын ще йи бын фу, гуонсы вәмуди җун-ё йиҗян мә зэ җыгә йисышон. Вәму ги чиннэ нянҗя вонщёнди җедуан бёфә йичон җы йиви гуйҗун лодунҗя дуан ви замуди вынхуа щянхади янҗю бынсыни. Та ба зыҗиди шуфу, мущён зэмусы җүәву манмян җүлёги хубый, йинцы җыдони, дансы чин минзў бу җы хуэйзўди вынхуа – вончян яндин чы да куйни.
Чиннэди нянҗя, вәму ганкуэ щён фәчўчи тади гуйҗун минзыни. Гуонсы вәму чито йиче – занчелэ, йинцы җы йиви банщян нүжын зэ хуэйзў мянчян ю тян дади гунлони. Та ви хуэйзў вынхуа бы зыҗиди гончён, җүәву зэмусы шуфу мә щитын. Җысы… вәму йиче щинэди, тэнэди, чиннэди Шынло Лоҗер Таировна! Хуэйзў вынхуа, дансы мәю тади цанҗя (янҗю, җокан, болю), вәму җүәмуди, йидин зу чүәдуан щисый янсыйни.
Вәму, чиннэди нянҗя, ванжан бу нын вон җы йиви щяннүжын дуан ви замуди го вынмин щянхади йинщүн бынсы. Зэ җыгә щё вынҗоншон вәму җедуан җищён йичон тади гунзуә лўфу. Мый йигә хуэйзўжын йингэ җыдо чин минзўди җынҗынди вида Шоншы. Зэ халэ җыгә шоншы, дансы Нүжын, нын гогуә Тянсан. Вәму ду җыдони, зэ Җун-Я ди ХХ быйнянди 30-җи няншон нүжын тэ нан зошон суй щинди йишыди ганбан. Нүжынди дин ёҗинди йингансы нанжынди бәпэ.
Нэгә сыҗян, чиннэди нянҗя, ни җыдоди бу цуә, хуэйзў җунҗянни, зу бә фә нүжын, нанжын ду бу гуанщян болю минзў вынхуади сычин. Да җыгәшон вынҗоншонди җун-ё щинщёнсы җүнмый, ганҗин зэмусы зэчян щинчон. Шынло Л.Т., җыни ба щёщүә нянван, вонщёнди хан ву дащүәни, йинви жә щиндини зо ба йиху дон янҗюҗяди йинган дасуанхадини. Гуонсы хуэйзўжынди тянтян-вумыйди хуахун гуонйин тэ бу щён ги кухуан. Жочў җыгә сыщён мый йигә нүвавади җын йинган – зусы цызо фусы пәпә, гунгун, нанжын зэмусы эрнү.
Яндин, ги вәмуди вынҗоншонди щинщён, чиннэ нянҗя, йүнчи, щинфу зэмусы фучи йиха мә луәдо мянчянни. Ло гуонйин бу хәщин щин сыдэшонди гәчў-гәёнди йинган, зэ халэ додуәлуә чянфон-быйҗиди җёдадини. Хуэйзў җунжянниди луәхуди жынли-додэ ба шәхуэйшонди мый йигә жын кун җинчындини. Чин минзў тэ мәщин җё хуэйзўди нүвава чў мын нянфучи. До хуэйзўди йибан жыншон нүвава шон дащүә хан бусы чунфу кулюршонди «җи бо язы – бый шу кўди» йисыма.
Гуонсы Шынло Л.Т., чиннэди нянҗя, ги луәхуди куйчын зунсы мә ди ту. Йинцы җыдони, җыншы вынминди гуонлён цызо яндин ба жынжынди щин җолённи. Та йидин, зущён А.М. Горькийди Данко фучелэди нэгә хуәба йиён, ба Җун-Яди хуэйзўди щинниди хинан җянҗян жоминни. Вида Сўлян, йинви ги шофу минзў ги фаҗон вынминди бонцу, ба йицын нянчин жын дафадо гуйниди гәҗун-гәёнди дащүәни, җё дый щин гуонйиншон сыйүнди либулёди җышыни.
Шынло Л.Т., чиннэди нянҗя, дуан чечў совет җынчүанди бонцу, гуәлиди шыҗиди ди 30 няндэшон, лян саншыгә хуэйзў гўнёнму до Ленинградди Сўлян Дунфон Щүәчынни щихуанди нянгуә фу. Җыгә чўмин щүәчын, вуҗин мый йигә Җун-Яди җышыфынзы ду җыдони, до шофу минзўшон ю хын дади чин-юни. Зэ җыгә щүәчын җунҗян хын дуәди чўмин куәщүәҗяму, зущён В.М. Алексеев, Б.А. Васильев, А.А. Драгунов, Н.И. Конрад, А.Н. Самойлович з.д., ги гәҗун-гәён минзўди кадрму гихади хочў хын дуәдихын.
Чиннэди нянҗя, 1937 няншон Шынло Л.Т., чўминди щүәчын гуандёди йиху, җуанхуэй чиннэди Фрунзе чын, вудо Кыргыз җёщүә институтди лисы факультет литу, щищүә щинэди куәмули. Линху нянчин җуанщүәҗя, җыни ба кочынди җыба надо шуни, до Кыргыз куәщүә йүанни янҗю хуэйзў лисыли. Йичян фуёнчынди щихуан шуйи җыхур җё та зэ вуҗинди чигуэ, хокан зэмусы фуза сыдэ җунҗян тёён вонху щюгэ щин гуонйинди хонҗяни.
Сўлянди вида жон җыни дагуә, Шынло Л.Т. зэ ту йи банни, чечў зэчян лобыйщинму (Шывазы Я., Цунвазы Ю., Янщянсын Ю., Калимов А., Бугазов Х. з.д.) зу кэсы болю хуэйзў лисы, щисў, йишу дэ минҗян вынщүәдилэ. Зэ җы йипин жыншы җуанмынҗя җунҗян, чиннэди нянҗя, жысы ту йиви хуэйзў нүжын. Та ги болю хуэйзў вынхуади йинган вухади җычян личи хын дуә.
Чиннэди нянҗя, Шынло Л.Т. жыншы минбыйдини, замуди зўщян йибан бый нян йичян ба сан җян зуй гуйҗунди бошы җуандо Сангуәдини (Кыргызстан, Казахстан, Узбекистан). Ди йи җян босы замуди Ата-Баба йилюхади гуйҗун ислам җёмын. Ди эр җян босы вәмуди Мучин лян бый нэзы йитун видо щинҗунди шанган йү. Ди сан җян босы вәмуди Чинзӯ ги вәму йитуәгиди вынхуа: лисы, щисў, йишу дэ минҗян вынщүә. Җы сан җян бобый – зусы замуди фули, йүнчи зэмусы шынцун.
Зу да нэгә сыҗян, чиннэди нянҗя, Шынло Л.Т. йингэ шыщин-шыйи болю җы сан җян гуйҗун бошы. Йинцы та жыдони, минбыйни зэмусы щинфуни, җы сан җян босы замуди минзўди гуйҗун тэҗын. Җун-Я хуэйзў, дансы дющя җы сан җян бобый, данжан дуан гын. Җысы зохуа җефонкэди вида фалү. Зу да җыгәшон хуэйзӯ жынжын йидин ё дажю тиҗиди вынхуани.
Җыгә ёҗин йисы дуан чынха Шынло Л.Т. янҗюҗяди җын йинган, сыщён зэмусы тындун. Да нэгә сыҗян та ба зыҗиди йичеди личи манмян сыйүндо болю, җокан зэмусы фаҗан чин минзўди йинганшонли. Җуанмынҗя фихади гункў, чиннэди нянҗя, зэ чин минзўди мянчянни. Янҗюҗя җекэди вынхуа минлён, зущён дунфон шаншонлэди жә тэён йиён, җокан хуэйзў вон минтян фажонди лўфудини. Чечў та янҗючўлэди, щечўлэди зэмусы зоҗычўлэди гәҗў-гәёнди лисы, жынвынщүә, вынщүә дэ з.д. цэлё замуди чиннян щищуә чин минзўди вынминдини.
Чиннэди нянҗя, Шынло Л.Т., мый йиви хуэзўжын ду җыждони, хуэйзў нүжын җунҗянди ту йигә кандидат наук. Та ба җыгә куәщүәҗяди го щүәви 1955 няншон ман дыйшон. Тади янҗю тиму зусы «Социалистический быт дунган колхоза им. М.В. Фрунзе». Зу нэгә сыҗян хуэйзўжын, ман фә ко диссертация, шыгә да җюгә ду бу шызылэ. Зэ хан мә җянгуә дянлиди хидундун щёнҗуонни хуэйзўжын цэ вонщёнди ву колхоз, щүә зыму зэмусы щивон гуә щин гуонйинни.
Йиху Шынло Л.Т. зэ Кыргызстан, Казахстан зэмусы Узбекитстан фи да щинҗин щищүә хуэйзў жынди лисы, шынцун, җуоншы йишу, җиншын вынхуа дэ з. д. вынтили. Чиннэди нянҗя, 1959 няншон янҗюҗя йинчўлэли йибын хын ю йисыди «Дунганский орнамент» фу. Хуэйзў щёнҗуонни тэ нан зоҗян бу җыдо җы йибын гуйҗун альбомди нүжын. Җыгә фу йиху чўбаншә, чечў нянҗямуди чито, кә йинли бусы йи бян.
Зэ халэ та щечўлэди җи бын фу, зущён «Изменения в национальной культуре дунган в процессе их сближения с другими народами Средней Азии и Казахстана» (М.:Наука, 1964), «Культура и быт советских дунган (Фрунзе, 1965), «Социалистические преобразования в хозяйстве, культуре и быте дунган» (Фрунзе, 1982) з.д., куәщүә янҗюҗяди җяшәни җыдоди хын хо.
Зэ җы җи бын янҗю фушон, чиннэди нянҗя, Шынло Л.Т. фәдисы Жун-Я хуэйзӯжынди лисы, зунҗё тәбе, җятинниди лэвон, бёҗы чинчин лӱҗянди минчын, куйчын, нүжынди чинкуон, җуа щё хэзыди куйчын, суннэти чуонтун з. д. вынти. Мый йигә нянҗя зэ фу җунҗян йидин ба лалян щинди, сыйүнди зэмусы ги бонцуди цэлё йидин нын зожуәни. Зэ фәгуәчиди цэлёншон заму ба хуэйзӱжынди лисы, куйчын, лийи зэмусы җищү манмян канчўлэни.
Чиннэди нянҗя, Шынло Л.Т. ба зыҗиди шуфу чүан ду щүги хуэйзў вынмин. Та зэ Кыргыз куәщүә йүанни йичыр до лин ёнлоҗин сыҗян щищүә хуэйзў вынхуадилэ. Йинцы җыдони, вынхуа до мый йигә минзўшон фади щян җыншы дадихын. Ви замуди җинтян та мә щитын тиҗиди сыҗян, гончён зэмусы җүәву. Вәму бу нын вон хуэйзўди җышыфынзыму. Җысы замуди вида жонзэ. Йинцы вон тамуди хочўсы вәму дю тиҗи лисыди сычин. Мәю лисы – мәю минзў. Мәю минзў – мәю ни дэ вә.
Шысыр И., Кыргыз минзў дащүә.