ХЎТЕР

Да вава йүанзыни хуэйлэ, ву суйди Лаҗеp дэ сан суйди Лэҗәр зэ йүанзыни поди да хўтердини. Зымый лёнгәр дэ ханди, зэ ман йүанзыниҗуанди, щищир ба хўтер дэбучўли. Лаҗер ба хўтер на лёнгә зытур нечў ги щүнди фәди:
– Лэҗәр, куэ по, вын ама ё йигә гуангуар, заму ба хўтер гәдо литу.
Лэҗәр дэ поди ханди:
– Ама, ама, куэ га вәму ги йигә гуангуар. Вә лян җеҗе ба хуа хўтер җуачўли. Ни канзу, ама, щян бу җүнма.
Мама ги суй эрзы фәди:
– Ни чи, ба җеҗе хандилэ, вә ги ниму шәлү гуангуар.

Лэҗәр гынту-банзыди кә поли. Йисы-санки лёнгәр җинлэли. Лаҗер на лёнгә зытур неди йигә да хуа хўтер.
– Налэ, вәди ва, – мама фәди, – ба хўтер гәдо гуангуарни, чўчи җә йи җыҗыр хып хуар: заму е гәдо литу җё хўтер цэчи.
Лаҗер ба хўтер гидо мамади шуни, йитонзы почўчи, җәлигә хынхуар җыҗыр налэ гиги мамали. Ба хынхуар е гәдо гуангуарни, ба хўтер манмар е гәдо литули, мама на дакэ ба гуангуарди кукур бончўли.
Лэҗәр дуйчў мама вонгу, фәди:
– Ама, ги хўтер бу гищер мәмәма?
– Хўтер бу чы мәмә, чы хуарни, җыдолимэ? – Лаҗер җешон.
Ын, щүнди ба тутур дянлихар, да дунди вәршон челэ, да кифонни зудёли. Гуәли будадигә гунфу, почўлэ, гощинди фәсы:
– Җе, а җеҗе, җысыма, хо хуар, гиги җё хўтер чычи.
– Эё, ама-я, ни кан, ниди ва ба фонниди гонгор литуди фучизы хуар җюдёли, – ятур хади, җанҗан-чинчинди ги мама щищир фәбучўлэли.
– Лэҗәр, ни за хўзўни-а? Ба җыму җүнди хуар за җюдёли-а? Гуатар.
Эрзы тутур диди, дуйчў мама йивон, дуйчў хўтер йивон, ба га шушыр цуәлихар, гўнунлигә:
– Ын, ын, наму хўтер ба нэщер хуар чышонли, та кә чысаниса? Ба хўтер бу вәсылима?
– Дуйдини, вәди ва, ба хўтер ниму дансы бу фонкэ, яндин вәсыни. Гуонсы ба фонниди хуар зэ буҗун җюли, дуйма?
Лаҗер ба җыгә хуа тинҗян, ба гуангуар нашон дэ вон вэту зуди, ба мама дэ щүнди вонлихар, чўчили, Лэҗәр хәлын-дотынди е гыншон җеҗеди чўли. Зымый лёнгәр ба хўтер фонкэли. Хўтер бонбор шанли җиха, фидёли.
Щүнди гощинди, ба га шушыр пыйли җиха, дашын ханди:
– Фидёли, фидёли! Ни кан, җеҗе, замуди хўтер фиди дуәму го.
Лаҗер ненерди дуйчў кунҗунни фиди хўтер вонлихар, җинли, фонни, ги мама фәди:
– Ама, нэгә хўтер за нэму җүнса? Хан би замуди хуар ду җүн.

ВӘДИ ГӘВАР

Вуйүә чў 1 ди җечишон Моҗер ба зыҗиди щинэ гәвар нашон, нали гәшы-гўёрди җигә данзы гыншон җеҗе зули чынни лончили. Доли да хонзыни Моҗерди нянҗир ду людёли, вон натарни ду җыбудоли. Җеҗе лян пын-юму пэди дуй, йигә шуни нади гәзы, ди эргә шуни линди суй мыймый.
7 хошон нянди ваму ду чуанди бый хансар, цачин чүнзы, эрвазы чуанди хи кукўр, шуни ду нади гәзы. By суйди Моҗер ба җеҗе вынди:
– Җеҗе, таму за ду нади гәзыса?
– Вә зэ җяни ги ни мә фәма, доли да чонзыни дан фонкэ гәзыли, ни ба замуди гәвар е лёкэ, дуйма?
Ятур на лёнгә мо нянҗир ба җеҗе вонлихар, мә фарди ба суй тутур дянлихар, фәсы:
– Җеҗе, гәвар дан фидё бу лэлина?
– Фидёли җё чи. Заму ги ни зэ бу мэ йигәма?
– Бу, вә бу ё данлинди, вәди гәвар хо.
Доли чонзыни ваму ду ханди – «Ура!»… Ба гәзы фонкэли. Гәзы дэ гәшы-гўёнди хуа данзы ба лан тян ду җәдёли. Моҗер е гощинди ханлигэ «Ура!» ба зыҗиди гәвар йүә боди җинли. Зу җыгә кунзыни йигә эрвазы ба Моҗерди гәвар йиба дёшон, фонкэли. Моҗер йиха кўтуәли. Җеҗе годи фәсы:
– Ни бә кўли, миндандар, ни кан дуәшо гәзы фидини, ни зо ниди гәвар, зэ натар фидини.
Ятур на шуҗон ба нянҗир цадё, ту тэди гогоди зо зыҗиди щинэ гәзыдини. Да чонзыни зугуәчи, лонли йиҗынзы, ду хуэйли җяли. Ятур нянтур-далади гыншон җеҗе е хуэйли җяли. Доли җяни канниса, тади гәвар зэ фанчон вәхади мынлуршонни. Зущён ба Моҗер жындыйли, гәзы да мынлуршон фихалэ луәдо ятурди җязышонли.

БАНГӘР ДЭ ЛОВА

Щыдун лайүә. Тянчи тэ лындихын. Манэ бадо чуонзышон, җочў вэту вондини. Вонди, вонди, ги мама фәди:
– Ама, ни канлэ, нэгә чёчёр за зэ щүә литу вәдини?
Зуәди фын йишонди мама ба нянҗир махалэ, доли чуонзы гынчян йиканса, жынгә йигә бангәр зэ щүә готуни.
– Данпа, ба бангәр дунсыли, – мама ги Манэ фәди, – ни кан, җир җитян бавәдигә лын.
– Вә ги заму наҗинлэ, җё вуйихар, будуйма? Неҗондиму, – щинни гуәбучеди, Манэ ги мама фәди.
Мама на щихан нянҗин ба вава вонлихар, фәлигә:
– Щён чүли, чүчи.
Манэ, лян җян йиён, да фонни фишон чўчи, ба бангәр боҗинлэли.
– Ама, ни кан, неҗонди, хаба, сыдёли?
– Вә кан. Эй, неҗонди, дун линганли. Хан хуәдини. Гини, җысыма, җуондо җыгә хәзыни, гуонсы бә вон жәчўр гәли. Щян гәдо лёнчур. Гәгищер фи, жугищер мәмәзар, җё хәди, чычи.
Тынли бу дади гунфу бангәр ба нянҗир е зынкэли. Щянчян е бу зу, вәха хә фидини, вәха чыдини. Гуәли җитян бангәр манмар е хуәтоли, ман фонни зукэли, данзы е дали. Йитян Манэ ба чуоншанзы кэкэ, ги фонни хуан вэтуди ганҗин чисыйчили. Бангәр пулўлўрди фишон чўчили.
Манэ мә лёщён бангәр фидёди. Ба та щүәхур хухуэйсы. Виса ба чуонзы кэкэли? Шонвугуә Манэ да шүәтонни хуэйлэ, зуәди зў җёкуәдиниса, бангәр фидилэ, зэ чуонцынзышон вәди, на зуй до чуонзыдини. Ба Манэ гощинди йигә җонзы тёчелэ, ба чуонзы кэкэли. Бангәр дуандуар фиҗинлэ, луәдо зыҗиди вәршонли. Доди чыли йиҗынзы, кә фишон чўли. Зу чо җыму бангәр зэ фонни җўди жызы е дуәли. Манэ с бу хэпа чёчёр зули.
Тянтян да щүәтонни хуэйлэ, Манэ щян ви чёрни, зыху гәжын цэ чыни, зў җёкуәни. Йитян шонву бангәр фиҗинлэ, доди чыли җи зуй, фидо чуонзышон, гур-гурди җёхуанли җи шын, кә фидо шы гынчян, долихар, ба тутур дянлихар, фи чўчили. Тынли бу дади гунфу бангәр линдигә хи лова фидо чуонзы гынчянли. Бангәр луәдо чо вэ кэди чуоншанзышон, зущён вонҗин чин ловадини. Ба җыгә щиндун канҗян, чёчиди, Манэ ба чи ду бичў, дуйчў лёнгә чёчёр вонхали. Мама да хуәшон хуэйлэ, йиҗин мын, зу ги эрзы фәди:
– Манэ, ни ба чуонзы кэха нэму да зў садини? Ни кан, вэту дуә лын.
– Манщерса, ама. Ни кан, замуди бангәр чин кидини.
– Он, нэгәма?
Эрзы мә янчуан, ба ту дянлихар. Зу җыгә җекурни лёнгә чёчёр ду фиҗинлэ, чытуәли. Мама дуйчў чёчёр вонлихар, ги Манэ фәди:
– Җыгә бангәр, лян ни йиён, щинчон ходихын. Зэ тын җитян, тянчи дан бу сундун, заму фонни чёчёр, данпа, ду чынбухани.
– Эй, ама, ни бә цулиса, вә ба җёкуә зўдёли, ги таму дин вәчини. Нэхур таму зу бу җинлэли.
Зу нэ йитян Манэ ги йүанзыниди ло йүфушон на бан динлигә фонфор. Тянтян шонкэ щүәли, та щян ги лёнгә фичин пын-ю ба шы сагини. Вигуанди чёчёр дан канҗян Манэ, зущён ги та дощедини, тутур дянди, чинжәди, тёдо җәр, фидо нэтарди, гощиндини. Манэ е гощин, йинцысы ба чёчёрди мин җюхали.

Айша Мансурова.