Хўсэ Макэсы 1907 нянди сыйүәни зэ Эрдэх щёнҗуонни сын-ёнхади. Ба Җун-Яди коммунист дащүə нянван, та зэ Киргосиздат, линху зэ хуэйзўди «Дунхуәщир» дэ «Шыйүәди чи» бошәни гунзуәли. Зуәҗя ба ту җигə сывын 30 нянщянди туршон зуәчўлэли, линху ба йиче сывын чынхәдо йидани фонли җигә сывын фу.

1963 няншон ба годын җышы дыйшон, вә лян замуди ло журналистму Ясыр Шывазы, Хўсэ Макэ, Эрли Эрбудў, Рамазан Магиев, Нурма Лоянов йитун гунзуәли. Таму мый йигәр гиди дэще, җё вә зэ тунщинжынди гунзуәшон дыйли җин-янли, вон гони тили йинсын фипинли. Нэхур Хўсэ Макэ зэ бошәни донли данҗянзыди бянҗили, тади хуа фуҗүди йимяр, че та чўхади йиҗян вәму шыдуəли цэлёли. Лян X. Макэ гунзуәди сыхур, вә зўли цанвули: та җинҗянхади дуә, дыйхади җин-ян бузэшо. Ба зыҗиди гунзуә Хўсэ Макэ донсыдихынлэ. Ви вончў фон мәю цуәзыди бо, та ба зыҗиди җышы дэ зуәзо бынсы манмян ги бо җүгили. Җыгә чынха та зэ гунзуәшон дан җянзыди, ви шыщин ванчын гункў җонзэди бинщинли.

Зэ бошәни гунзуәди җедуаншон Хўсэ Макэди зуәзо хуә жын хундилэ. 1970 няншон ба тади «Вә нэ чонди» сывын фу йинчўлэли. Сыҗя лян зыҗиди чижын Халдар нён ёнхуәли да җящяли. Чечў чижынди цощин дэ бонцу X. Макэ мә ли зуә сывынди щинэ йинган. Лян бошә туанти йитун вә зэ тади җяни чигуә. Сыҗя лян чижын ба кижынму чинжәди жейинли. Зэ чыхә бэманди җуәзы гынни чон чүзыди сыхур, тади нянфынфырни дусы щё.

Лян Хўсэ Макэ вә йичыр до та зули ёнляншон гунзуәли. 1970 няншон та чүли шыли. Гуәли 10 нян тади линйирди «Йүнчи» сывын фу чўлэли. Ба тади «Вә нэ чонди» дэ «Йүнчи» лён быр фу вә дон йинярди җиншухадини. Ё фəни, та зуәха сывынди тиму заён. Таму литу Зўгуй либянди сывын бузэшо:

Йүнцэ санли, тян чин лён,
Тэён ня сан, чў йүәлён,
Мыйхуар җүн-ён, видо щён,
Зўгуй сўчон зэ щиншон.

Жызы зы гуәдини еба, кəсы тади сывын шынхали. Ба хуэйзў жынди сынхуә, вынмин лян зохуади җүнмый бянди сывын җунжын йүн бу вон.

             ЧУНТЯН

Щүə щёдёли, до чунтян,
Хуəвар гощин ба щин сан,
Танни люди зущён тан,
Җы зу җёгә хо чунтян.
Щинэ Зўгуй диҗе куан,
Сын ди, хуон ди ба ви җан,
Сан фи тонди дуə хокан,
Чун фын гуади ви тэ цуан.

Щёхуәр, гўнён җе чунтян,
Мыйзы, быйшо… ду җунван,
Ю җё филэ, ба мё җян,
Быйшо җонди тэ нунмян.
Мыйзы җонди йиза чон,
Быйшо җянҗян тян фынлён,
Йиче җуонҗя фиди җон,
Йинцысы тэён салё гуон.

Сыхур доли мыйзы хуон,
Щүан гә, щүан да, җин цонфон,
Быйшо ваха но сатон,
Жын дан хәшон, щемый вон.
Мыйзы, быйшо ду шу ван,
Колхоз җинди ба җон суан,
План манли ю лянмян,
Гунчян линшон дуə футан.